གླིང་རྗེ་གེ་སར་དཔའ་བོའི་ལོ་རྒྱུས།

སློབ་དཔོན་ཕྲིན་ལས་མཐར་ཕྱིན།

གླིང་རྗེ་གེ་སར་འཁྲུངས་ནས་ལོ་ངོ་ ༩༨༦ ལོན་པའི་དུས་དྲན་བསུ།

གཏམ་གྱི་འགོ།

འཛམ་གླིང་འདིར་མི་རིགས་སོ་སོར་ལྟོས་པའི་ལོ་རྒྱུས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཆོག་ལ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་མི་རིགས་དེའི་གཤིས་ཀ་དང་འཚོ་བ། རིག་གཞུང་དང་གོམས་སྲོལ། ཐུན་མིན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་སྐད་ཡིག་སོགས་དཔོག་ཐུབ་པས། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤེས་རིག་ཚན་རྩལ་རིག་གཞུང་གི་མངོན་མེད་ཤུལ་བཞག་རིག་གཞུང་གི་ཐོ་ཁོངས་སུ་ཚུད་པའི། གླིང་སྒྲུང་སྟེ་གླིང་རྗེ་གེ་སར་རྒྱལ་པོའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱང་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ། ཡུལ་སྲོལ་གོམས་གཤིས། བསམ་བློའི་འཁྱེར་སྟངས། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་སོགས་བརྗོད་གཞིར་བཟུང་བའི་སྒྲུང་གཏམ་མམ། སྙན་ངག ཡང་ན་དཔའ་བོའི་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་སྒྲུང་རིང་ཤོས་དེ་ཡིན། གླིང་སྒྲུང་རིང་མོའི་བརྗོད་དོན་མི་སྣ་གཙོ་བོའང་ཕྱིའི་དགྲ་བཞི་དྲག་པོས་བཏུལ་ཞིང་། ནང་གི་འབངས་སྡེ་བྱམས་ཀྱིས་བསྐྱངས་པའི་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་ཡིན། དོགས་པ་ལར་ནས་མི་དགོས་སར་གླིང་གེ་སར་དེ་ཉིད་དངོས་བྱུང་གི་མི་སྣ་ཞིག་གམ། རྟོག་བཟོས་བསྐྲུན་པའི་སྒྲུང་གཏམ་གྱི་མི་སྣ་ཡིན་མིན་བཅས་སུ། རི་བོང་གནམ་རྡིབ་ཀྱི་སེམས་ཁྲལ་བྱེད་མཁན་རེ་ཟུང་བྱུང་ཡང་། རྣམ་དཔྱོད་གཞུ་ལྟར་འཁྱོག་པ་དང་། བསམ་བཞིན་ལོ་རྒྱུས་ནག་སུབ་བྱེད་འདོད་པ་ཞིག་མ་ཡིན་ན་དེ་ལྟར་སྨྲ་སྲིད་དོན་མེད། དེང་རབས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་པས་དཔྱད་བརྗོད་བྱས་པའི་གནའ་དེང་གི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་སུ། ལྷ་སྒྲུང་ཀླུ་སྒྲུང་ལྟ་བུའི་རྟོག་བཏགས་ཀྱི་སྒྲུང་ཅི་འདྲ་ཡིན་ཡང་། དེའི་ནང་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ས་བོན་རེ་རག་ཐུབ་པའི་ལྟ་ཚུལ་ཡོད་པ་བཞིན། མ་མཐའ་ཡང་གླིང་སྒྲུང་ལས་གླིང་གེ་སར་ཟེར་བ་མི་དཔའ་བོ་གཞན་དང་མི་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དཔོག་ཐུབ། ཧྲིལ་ལེན་ཧྲིལ་འདོར་གྱི་ལྟ་གྲུབ་འོག་རང་རེའི་སྤྱི་ཚོགས་སུའང་འུད་ཀྱིས་བཀང་བའི་ཚེ། གཡམ་རྒྱུག་གམ་ཅལ་འདྲོགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བའི་འུར་གཏམ་མང་པོ་ཞིག་ནི། སྤང་ནས་ཤ་མོང་བརྡོལ་བ་ལྟར་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་དག་གི་ཁྲོད་ནས་འགའ་རེ་སྨུག་པའི་ནང་ཝ་སོང་བ་ལྟར་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ཏུ་ཡོད་མེད་ཀྱང་མི་ཤེས་པར་མགོ་འཐོམས་འགྲོ་ཡང་། གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་དེ་ཉིད་དངོས་བྱུང་གི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་གཉིས་དགོས་དོན་མེད་དེ། ཁོང་གི་ལག་རྗེས་དང་། རྗེས་ཤུལ་གྱི་དངོས་རྫས། ཕ་ཡུལ། མི་རྒྱུད། མི་སྡེ་དང་བཅས་པ་ད་ལྟ་གསལ་པོར་ངོས་བཟུང་དུ་ཡོད་པས་སོ། །དེས་ན་བླུན་པོ་ཆུ་སྣ་གར་ཁྲིད་ཀྱི་མི་དག་ལ་རང་ཚུགས་དང་ལྟ་གྲུབ་མེད་པས་གཏམ་གང་ཞིག་བཤད་ནའང་རྔོ་མི་ཐོགས་ཀྱང་། གཟུ་བོར་གནས་ཤིང་ཤེས་འདོད་ཅན་གྱི་མི་འགའ་ལ་གྲོས་རེ་བཏབ་ན་དགེ་མཚན་ཕྲན་བུ་འབྱུང་བའི་རེ་བ་ཡོད་པས། འདིར་གླིང་གེ་སར་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་མཚན་སྙན་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་སྐྱེས་བུ་དེའི་སྐོར་ཉུང་བསྡུས་ཤིག་བྲི་བར་བྱ།

ཧི་མ་ལ་ཡའི་ན་གཞོན་ཚོ་དཔོན་ཞིག་གི་གཏམ་རྒྱུད།

 «ཧྥ་རན་སིས་དཔེ་སྐྲུན་བྱས་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲུང་དཔེ།»

དོལ་པོ་བའི་ཚྭ་སྐྱེལ་ཚོང་འགྲུལ།

གཏམ་རྒྱུད་འདི་ནི་དོལ་པོའི་ཡུལ་ནས་བྱུང་བ་དང་། ཡུལ་དེ་ནི་བལ་པོའི་རྒྱལ་ཁོངས་ཀྱི་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་དབེན་གནས་ཤིག་དུ་ཆགས་ཡོད། ཡུལ་དེར་གྲང་རླུང་ལྡིང་བ་རྒོད་ཅིང་། རྩི་ཤིང་དང་ལོ་ཏོག་མི་སྐྱེས་པའི་ཐང་རྒོད་ཞིག་ཡིན། ས་ཆ་དེ་གར་ས་རྒྱུ་ཞན་པ་དང་ཆར་བ་འབབ་ཚད་ཉུང་བ། འདེབས་འཛུགས་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཐུང་བ་སོགས། འཚོ་བའི་ཆ་རྐྱེན་ཛ་དྲག་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་ནས་འདེབས་འཛུགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ་ནི། ས་གནས་དེའི་མི་རྣམས་འཚོ་གནས་བྱེད་པའི་འགྲན་སློང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། ནས་ནི་ཡུལ་དེའི་རྒྱུན་ཟས་གཙོ་བོ་ཡིན། ཁོ་ཚོས་ད་དུང་ནོར་ནག་འཚོ་བ་དང་། བོངས་ཚད་ཆེ་ལ་ལུས་ཡོངས་སུ་སྤུ་ཡིས་ཁེངས་པ་དང་འགུལ་སྟངས་དལ་བ། བློ་བརྟན་འགྱུར་མེད་དང་ཨུ་ཚུགས་ཆེ་བའི་སྲོག་ཆགས་དེ་འདྲ་ཞིག གྲང་ངར་ཆེ་ལ་རྩྭ་རྩི་ཤིང་ཉུང་བ་དང་། ཀྱག་ཀྱོག་ཆེ་ལ་མཁའ་རླུང་དཀོན་པའི་རི་ཁུལ་དུ་འཚོ་གནས་བྱེད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཁོ་ཚོས་ནོར་གྱི་རྩིད་པ་དང་ཁུ་ལུ། ཀོ་བ། ཞོ་སོགས་འཚོ་བའི་མཁོ་ཆས་འདོན་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ད་དུང་ལྕི་བ་སྐམ་རྗེས་བུད་ཤིང་ཡང་བྱས་ཆོག

དོལ་པོ་མོལ་བའི་སྔོན་འགྲོའི་གཏམ།

«རྒྱལ་གཤེན་ཡ་ངལ་གྱི་གདུང་རབས་ཨུན་ཆེན་ཚངས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་»ཞེས་པའི་དེབ་ཀྱི་སྔོན་གླེང་།

རྩོམ་པ་པོ། འབུམ་རམས་པ་དོལ་པོ་དགེ་བཤེས་ཆོས་འཁོར་ཚང་ཉི་མ་འོད་ཟེར།

༼ཨུན།༽

“དོལ་པོ་”ཞེས་པ་ནི། ནམ་གུང་ཚོ་གསུམ་དང༌། བན་ཚང་ཚོ་གསུམ། མདོ་སྟག་ཚོ་གསུམ། རྟང་གཤོང་ཚོ་གསུམ་བཅས་་དོལ་ཕྱོགས་གྲུ་བཞི་”འདི་ལ་ཟེར་བར་ཡོངས་སུ་གྲགས།

སྔ་མོའི་དུས་ནས་བཟུང་སྟེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་བར་ཡུལ་ཁམས་འདི་ཉིད་ཡ་ཐོག་ཞང་ཞུང་གི་བོན་ཁམས་སུ་གྲགས་པའི་བྱ་རུ་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མངའ་རིས་སུ་གཏོགས་པར་སྨོས་སུ་མེད་ཀྱང་། ཡར་ཀླུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱིས་ཞང་ཞུང་གི་རྒྱལ་པོ་ལིག་མི་རྐྱ་བཀྲོངས་རྗེས་དོལ་པོ་འདི་རང་དབང་གི་ཡུལ་གྲུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་བར་སྣང་ཏེ། སྐབས་དེར་ཡར་ཀླུང་ནས་སྤྲུགས་པའི་བོན་གཤེན་རྣམས་ཀྱིས་རྟེན་ཡུལ་དང༌། བོན་གྱི་བསྟན་པ་སྐྱོང་གཞིའི་ལྷོ་དོམ་སྒྲོ་ནག་པོ་ཟེར་བའང་འདི་ཕྱོགས་སུ་གོ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཕྱིས་ཡར་ཀླུང་གི་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྟན་སྐབས་དོལ་པོའི་སྨན་པ་གྲགས་ཅན་ཁྱོལ་མ་རུ་རྩི་ཡིས་མི་འཇིག་བརྒྱད་ཀྱི་མཚོན་ཆ་དང༌། རྩའི་ལ་ཉེ། གཏར་ཁའི་དཔྱད་ཀྱི་སྨན་གཞུང་རྣམས་བརྩམས་པས། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་ཀྱང་ཁོང་ལ་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག ཁ་ཆེ་དང་རྟག་གཟིགས། གྲུ་གུ་དང་བལ་པོ་བཅས་ཀྱི་འཚོ་བྱེད་གྲགས་ཅན་དག་དང་བཀུར་མཐོང་འདྲ་མཉམ་ཕུལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་བོད་ན་དར་བ་སོགས་ཀྱི་ཤུགས་ལའང་ངེས་པས་སོ།།

༄༅། །གནས་ཆེན་ཀ་ཡོ་རིའི་ལོ་རྒྱུས་དང་དོལ་པོར་ཇོ་ནང་བསྟན་པ་ཡང་དར་གྱི་སྐོར་བཞུགས་སོ།།

རྩོམ་པ་པོ།  གཙང་རིགས་ཆོས་འབྱོར་རྒྱ་མཚོ།

འཁོར་ལོ་གསུམ་དང་རྒྱུད་སྡེ་བཞི་ཡི་དོན།།

ཚུལ་བཞིན་མཁྱེན་པའི་དོལ་པོ་སངས་རྒྱས་དང་།།

བདེན་གཉིས་ཆོས་ཚུལ་སྟོན་ལ་ཟླ་མེད་པ།།

ཡབ་སྲས་བརྒྱུད་པར་བཅས་ལ་གུས་ཕྱག་འཚལ།།

དེ་ཡང་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི། གནས་ཆེན་ཀ་ཡོ་རིའི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཀུན་མཁྱེན་དོལ་པོ་སངས་རྒྱས་འཁྲུངས་ཡུལ་གྱི་ད་ལྟའི་གནས་བབ་མདོ་ཙམ་བཀོད་པ། དེ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ།  འཕགས་པ་དཀོན་མཆོག་སྤྲིན་གྱི་མདོ་ལས།  དྲི་ཟའི་རྒྱལ་བོ་ང་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུད་དུ། དྲང་སྲོང་དོལ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་འཁོར་ཀ་ཡོ་རི་བསོད་ནམས་ལྡན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་བྱེ་མ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ།  གྲོང་དེ་ལ་འབབ་ཆུ་མཛེས་སྦྱོར་ཞེས་བྱ་སྟེ།  དེའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྲམ་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་དང་། རྔ་བོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་མདོ་ལས།  ལི་ཙ་བཱི་གཞོན་ནུ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་ན་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་མ་འོངས་པའི་དུས་ན་ཀ་ཡོ་རིའི་རྒྱུད་དུ་ངའི་མིང་འཆང་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ།  ཞེས་དང་།  གཞན་ཡང་བཻ་རོའི་རྣམ་ཐར་འདྲ་འབག་ཆེན་མོ་ལས། བདག་གི་སྤྲུལ་བ་ཀུན་མཁྱེན་ཇོ་ནང་ཞེས། །བོད་ཁམས་འདི་ན་མཁས་ཤིང་གྲུབ་བརྙེས་པའི། །བསྟན་པའི་སྲོག་འཛིན་མདོ་སྔགས་བདག་པོར་འགྱུར། །ཞེས་པ་ལྟར། སངས་རྒྱས་མིའི་གཟུགས་སུ་གྲུབ་པ་དོལ་པོ་སངས་རྒྱས་སམ་ཀུན་མཁྱེན་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གི་སྐུའི་འཁྲུངས་ཡུལ་རེད། འོན་ཀྱང་སྐབས་འདིའི་ངའི་བཤད་བྱ་གཙོ་བོ། དོལ་པོ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མ་ཡིན་པར་འཁྲུངས་ཡུལ་ཀ་ཡོ་རིའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་ཤིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་དཔལ་རྒྱལ་བ་ཇོ་ནང་པའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་ཞིག་ལ་མཚོན་ན། ཆེས་བཀུར་བར་འོས་པ་དང་རྨད་དུ་བྱུང་བའི་གནས་ཞིག་ཡིན་པ་གོར་མ་ཆག

རྒྱལ་བས་ལུང་བསྟན་པའི་གནས་ཆེན་ཀ་ཡོ་རི།

རྩོམ་པ་པོ། བེ་རི་རིག་རྡོར།

གནས་ཆེན་དོལ་པོ་པན་ཚང་ཀ་ཡོ་རི་ཞེས་གྲགས་པ་དེ་ནི། བོད་སྟོད་ཕྱོགས་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ནང་ཚན་སྤུ་རངས་གངས་ཀྱིས་བསྐོར་བའི་སའི་ཆ་ཤས། སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་བལྟམས་པའི་གནས་ཆེན་ལིམ་བི་ནིའི་ནུབ་ཕྱོགས། དོལ་པོ་པན་ཚང་ལུང་བའི་སྤོས་མདོའམ་ཀ་ཡོ་རི།  དེང་དུས་སྤོས་ཀ་ཡོ་ཞེས་གྲགས་པ། ད་ལྟ་བལ་བོའི་རྒྱལ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ་དེ་ཡིན་ལ། གནས་མཆོག་དེ་ནི་རྒྱལ་བའི་ལུང་གིས་གསལ་བར་བསྟན་པའི་ཁམས་གསུམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཀུན་མཁྱེན་དུས་གསུམ་སངས་རྒྱས་དོལ་པོ་པ་སྐུ་བལྟམས་པའི་གནས་རེད།

ཏུན་ཧོང་གསང་བའི་བྲག་ཕུག

ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་འདི་ཆགས་ཡུལ་གྱི་ཐོག་མ་ནི་གནའ་བོའི་སྐབས་འདི་ལ་མཛེས་སྡུག་ལྡན་པའི་བྱེ་ཐང་གི་གླིང་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ ༡༡༩ ལོར་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་ཧན་ཝུས་ཏིས་ (汉武帝) རྨ་ཆུའི་ནུབ་བརྒྱུད་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས། ཁུལ་དེར་ཡུལ་མི་འབུམ་ཕྲག་འགའ་ཤས་གནས་སྤོས་ནས་ཐེངས་དང་པོ་རྒྱའི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཚུད། ཡ་གླིང་གི་དབུས་དང་ནུབ་རྒྱུད་ལ་སྐྱོད་སའི་དར་གོས་ཚོང་ལམ་ (丝绸之路 Sik Road) གྱི་སྒོ་ཐོག་མར་འབྱེད། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ཧྲན་ཤི་ནས་ཡིན་པའི་རྒྱལ་པོའི་གསེར་ཡིག་ཀྲང་ཅན་ཞེས་པས། སྤྱི་ལོ་སྔོན་གྱི་ ༡༣༩-༡༢༦ དང་ ༡༡༩-༡༡༥ བཅས་སྔ་རྗེར་སོ་སོར་དབུས་ཨེ་ཤེས་ཡའི་ནང་དུ་གཞུང་འབྲེལ་ལས་དོན་བྱེད་པར་བསྐྱོད་དེ། སླར་ལམ་བུ་དེ་རང་བརྒྱུད་དེ་ཁྲང་ཨན་དུ་ཚུར་ལོག་ཡོང་བས་ལམ་དེ་གསར་དུ་དོད་པ་ནས་བྱུང་བ་ཡིན། དར་གོས་ཚོང་ལམ་དེ་སྒོ་འབྱེད་པ་ནས་ཨེ་ཤི་ཡ་ནང་གི་ཚོང་དང་རིག་གནས་བརྗེ་རེས་བྱ་སའི་འདུས་མདོ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཏེ་ཚོང་ལས་དར་རྒྱས་ཆེན་པོར་སོང་།

སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་བཟུང་བོད་བཙན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གནའ་བོའི་དར་ལམ་འདུས་མདོའི་ཚོང་རའི་ས་ཚིགས་གལ་ཆེན་དེ་འཕྲོག་ཆེད་རྒྱ་ནག་ཐང་རྒྱལ་རབས་བར་ལ་དམག་འཁྲུག་རབས་རིམ་བྱུང་ནས་སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ཙམ་ལ་ཏུན་ཧོང་སོགས་ལི་ཡུལ་རྣམས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་འཛུད་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང་། ལི་ཡུལ་མཐོང་ཁྱབ་ཁྲི་སྡེ་ལྔ་ཞེས་པ་ཞིག་བཙུགས་རབས་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་རྒྱལ་རབས་དེ་དང་ལི་ཡུལ་གྱི་རྫོང་རྙིང་ཁག་ནས་རྙེད་པའི་གནའ་བོའི་ཁྲལ་བསྡུའི་བྱང་བུ་ཁག་ཅིག་ལས་གསལ།